Ongeveer 1 op 4 loontrekkenden in België werkt deeltijds. Een vierdaagse werkweek (of vier vijfden, in de volksmond) is hierbij veruit de populairste variant. Maar hoe zit dat allemaal in elkaar? Wat doet het met je loon? Kortom: wat kan je verwachten? We beantwoorden hier jouw meest prangende vragen.
wat is 4/5 werken?
Bij 4/5de werk je 80% van een voltijds uurrooster (meestal vier dagen in plaats van vijf). Omdat je minder werkt dan een voltijdse medewerker, wordt je statuut als deeltijds beschouwd. Je behoudt je rechten als werknemer, maar je voltijdse arbeidscontract wordt aangepast via een bijvoegsel (addendum).
waarom zou je overschakelen naar 4/5?
Sommige mensen beweren dat een switch van een voltijdse naar een vierdaagse werkweek draait om een gebrek aan motivatie. Of, erger nog, luiheid. Niets is minder waar. Het gaat zelden om mensen die hun job tegen hun zin doen. Veel vaker gaat het om weloverwogen (belangrijke) redenen. Een dagje minder werk kan je bijvoorbeeld gebruiken om meer tijd door te brengen met je kinderen of andere familieleden die je hulp nodig hebben. Of je kan de vrije tijd gebruiken om je te wijden aan je passie of hobby..
hoe werkt het?
Wanneer je naar een vierdaagse werkweek wil overschakelen, moet je een schriftelijke aanvraag indienen bij je werkgever.
Er zijn verschillende manieren om naar een 4/5de tewerkstelling te gaan:
- thematisch verlof: heb je een 'speciale' reden (zoals ouderschapsverlof, medische bijstand of mantelzorg) ? Dan heb je een wettelijk recht op vermindering van prestaties en ontvang je een vervangingsinkomen van de RVA.
- tijdskrediet: dit is mogelijk voor specifieke motieven (bijv. zorg voor een kind < 8 jaar). Let op: de voorwaarden zijn streng en de toegang hangt vaak af van je anciënniteit. Zie RVA website voor meer info. Tijdskrediet zonder motief bestaat niet meer.
- vrijwillige deeltijdse arbeid: je kan simpelweg minder gaan werken in overleg met je werkgever. Je loon daalt dan met 20%, zonder bijkomende uitkeringen van de RVA.
Zijn er speciale redenen voor je keuze? Zoals een familielid dat hulp nodig heeft of een nieuwe spruit in je huishouden? Dan kan je thematisch verlof aanvragen (zoals ouderschapsverlof).
wat is het effect op je loon?
Als je minder uren werkt, daalt je brutoloon evenredig. Het goede nieuws? Je houdt netto verhoudingsgewijs vaak meer over.
progressieve belastingen
Omdat je in een lagere belastingschijf terecht komt, is de hap uit je nettoloon vaak kleiner dan 20%. Het verschil is meestal rond de 12% à 15% nettoverlies voor 20% minder werk. Om dat verschil accuraat te berekenen, kan je een bruto/nettocalculator gebruiken.
extra legale voordelen
Maaltijdcheques ontvang je per effectief gewerkte dag. Werk je 4 dagen in plaats van 5? Dan ontvang je 4 cheques per week. Opgelet: ondernemingen die voldoen aan bepaalde voorwaarden kunnen kiezen voor een alternatieve berekeningswijze voor het bepalen van het aantal maaltijdcheques in functie van het aantal gewerkte uren. Maar deze berekeningswijze moet dan opgenomen zijn in het cao of arbeidsreglement.
hoeveel vakantiedagen, feestdagen en klein verlet krijg je?
- vakantiedagen: in België (privé-sector) bouw je vakantie op op basis van je prestaties in het vorige kalenderjaar. Werk je een volledig jaar 4/5 in een regime van 20 wettelijke vakantiedagen ? Dan heb je het jaar daarna recht op 16 vakantiedagen (4 weken van 4 dagen).
- feestdagen: valt een feestdag op je vaste vrije dag (bv. woensdag)? Dan heb je recht op een vervangingsdag.
- klein verlet: net als je voltijdse collega’s heb je recht op klein verlet indien het klein verlet valt op één van de dagen dat je werkt.
wat gebeurt er met je bedrijfswagen en eindejaarspremie?
- bedrijfswagen: meestal mag je deze behouden, maar kijk de car policy van je werkgever zeker na. Of je je bedrijfswagen mag houden of niet, hangt immers volledig af van de car policy die je bedrijf heeft. Sommige werkgevers vragen een hogere eigen bijdrage bij deeltijds werk. Vaak wordt een auto pas ingetrokken vanaf het moment dat er sprake is van halftijds werk, maar het kan zijn dat je werkgever hier een specifiek beleid rond heeft opgesteld. Het kan bijvoorbeeld ook zo zijn dat je mits een financiële bijdrage je auto mag blijven gebruiken.
- eindejaarspremie en vakantiegeld: Deze worden berekend op basis van je deeltijdse loon. Stap je halverwege het jaar over? Dan wordt dit pro rata berekend
mag/moet je overuren doen?
Als deeltijdse werknemer mag je overuren maken, maar er zijn strikte grenzen. Je mag de gemiddelde wekelijkse arbeidsduur van een voltijdse kracht niet zomaar structureel overschrijden zonder dat dit gevolgen heeft voor je contract.
Als de deeltijdse werknemer werkt boven zijn/haar eigen uurrooster, maar onder de normale voltijdse uren van de onderneming, spreken we van bijkomende uren. Voor werknemers met een vast uurrooster zijn er soms toeslagen vanaf het 13e uur per maand. Voor variabele roosters is er een jaarlijks quotum aan bijkomende uren (168 uur) zonder overloon.
Pas als de normale arbeidsduur van een voltijdse werknemer wordt overschreden, is er sprake van echte overuren.
Of je ook overuren mag doen, is bepaald in de wettelijke bepalingen rond arbeidsduur en de sectorale cao. Hou er wel rekening mee dat je totale arbeidsduur nooit hoger mag liggen dan een voltijdse werkweek.
Opgelet! Wanneer je tijdskrediet of thematisch verlof krijgt, staat de RVA uitzonderlijk toe dat er onder bepaalde voorwaarden bijkomende uren worden gepresteerd. Bij twijfels neem contact op met de RVA om dit uit te pluizen.
wat is het effect op je pensioen?
Deeltijds werken in België leidt in principe tot een lager wettelijk en aanvullend pensioen, omdat de pensioenopbouw gebaseerd is op het verdiende loon en het aantal effectief gewerkte dagen. 4/5de werken is populair, maar kan het pensioenbedrag verminderen, tenzij je gebruikmaakt van gelijkgestelde stelsels zoals tijdskrediet of thematische verloven, waarbij pensioenrechten vaak volledig behouden blijven.
Belangrijke kanttekening: Houd er rekening mee dat de exacte draagwijdte van de pensioenhervorming 2025-2029 momenteel nog niet volledig vaststaat. De spelregels kunnen in de nabije toekomst veranderen, waardoor eerdere berekeningen kunnen wijzigen. Wij adviseren je dan ook om de persoonlijke impact en pensioenrechten rechtstreeks te laten onderzoeken door de Federale Pensioendienst (FPD) via mypension.be
ga het gesprek aan met je werkgever
4/5de werken is meer dan gewoon een dagje minder werken. Bespreek met je werkgever je takenpakket. Het is niet de bedoeling dat je 100% van de workload in 80% van je tijd propt. En maak zeker duidelijke afspraken over bereikbaarheid op je vrije dag.