meer dan een kwart van de twintigers voelde zich niet vrij in beroepskeuze

jongeren ervaren toenemende druk om voor theoretische richtingen te kiezen, wat leidt tot een structurele mismatch op de arbeidsmarkt

Meer dan een kwart van de twintigers (27%) heeft zich niet vrij gevoeld in hun beroepskeuze. Maatschappelijke status, perceptie van diploma’s en familiale druk duwen de jongste generatie massaal richting theoretische paden. Dat blijkt uit een nieuwe, grootschalige studie van hr-dienstverlener Randstad bij meer dan 3.000 actieve Belgen. Het onderzoek brengt de verschillende mechanismen en invloeden in kaart die onze studie- en carrièrekeuzes bepalen. In totaal werkt een kwart van de Belgische beroepsbevolking (25%) momenteel in een functie die niet hun werkelijke voorkeur geniet. 

de kloof in werktevredenheid

Het onderzoek legt een aanzienlijke kloof bloot tussen de feitelijke en gewenste loopbaan: gemiddeld is 20% van de actieve Belgen ontevreden over het huidige beroep en zou maar liefst 39% meteen een ander beroep kiezen als ze de kans kregen. In totaal oefent iets meer dan een kwart een beroep uit dat niet hun voorkeur heeft: voor 17% is de keuze  ingegeven door noodzaak (bvb. financiële redenen), terwijl 9% het beroep uitoefent omdat het van hen verwacht werd. De mismatch tussen het huidige en het gewenst beroep is niet gelijk verdeeld. De discrepantie is het grootst bij lager opgeleiden en arbeiders. In deze groepen geeft meer dan één op de drie aan dat hun huidige beroep niet hun voorkeur geniet. 

De mate van tevredenheid hangt sterk samen met de initiële drijfveer: wie koos vanuit passie, zoals in de IT (89%), het onderwijs (85%) of de gezondheidszorg (83%), rapporteert de hoogste tevredenheid. Bij arbeiders en in sectoren zoals schoonmaak en onderhoud worden keuzes echter veel vaker gestuurd door toeval, praktische combineerbaarheid of financiële noodzaak. Dit resulteert in een enorme mismatch: in de schoonmaak- en onderhoudssector oefent 67% niet het voorkeursberoep uit, waarvan 48% uit pure noodzaak.

familiale druk weegt het zwaarst bij jongeren

Opvallend is de grote intergenerationele overdracht op de Belgische arbeidsmarkt. Hoewel de algemene scholingsgraad stijgt, blijft de invloed van het ouderlijke diploma een bepalende factor voor de maatschappelijke positie van de volgende generatie. Van de hoger opgeleiden heeft maar liefst 57% van de respondenten ouders die ook een hoger diploma hebben, terwijl dit bij lager opgeleiden slechts 18% is. 

Bovendien werkt maar liefst 26% van de actieve beroepsbevolking in dezelfde beroepscategorie als een van hun ouders. Deze trend neemt niet af, maar is juist het sterkst bij de jongste generatie. Bij de twintigers werkt 33% in dezelfde sector als hun ouders en geeft 27% aan zich niet vrij te hebben gevoeld in hun beroepskeuze.

De keuze volgt bovendien nog steeds opvallend traditionele genderpatronen: mannen spiegelen zich veel vaker aan de carrière van hun vader (63%), terwijl vrouwen vaker in de voetsporen van hun moeder treden (49%).

de "diplomahiërarchie" en de illusie van zekerheid

De maatschappelijke voorkeur voor theoretische en universitaire paden vormt een reëel obstakel voor een gezonde arbeidsmarkt. Bijna de helft van de Belgen (49%) beschouwt een hogeschooldiploma als minderwaardig aan een universitair diploma en 43% ziet een TSO-diploma als kwalitatief lager dan een ASO-diploma. 

Zorgwekkend is dat deze hiërarchie het sterkst leeft bij de jongste generaties. Deze perceptie wordt gevoed door het geloof dat theoretische beroepen meer werkzekerheid (48%) en een betere financiële status (58%) bieden.